Protestantse Kerk in Nederland
Protestantse gemeente Dokkum - Aalzum - Wetsens
 
 
“De kerk over tien jaar” “De kerk over tien jaar”

In februari hielden we in onze wijkgemeente acht ontmoetingsbijeenkomsten, met als thema: “De kerk over tien jaar”. Zo’n 150 mensen gaven zich op; de bijeenkomsten waren dus goed gevuld, en de gesprekken geanimeerd.
Het thema “De kerk over tien jaar” was ons ingegeven door de beleidsnota van de landelijke kerk: “Kerk 2025, Waar een Woord is, is een weg”, die onlangs in de synode werd aangenomen en nu bij alle kerkeraden op tafel ligt. In deze nota wordt de koers uitgezet die de PKN de komende jaren wil varen. Twee uitgangspunten zijn daarbij belangrijk: we moeten de krimp serieus nemen, en we moeten terug naar de basis en overtollige ballast wegdoen.
 
Krimp serieus
We moeten de krimp serieus nemen. Dat is het eerste. Voor velen is het een opluchting dat dit nu eindelijk eens wordt gezegd. Toen de PKN in 2004 tot stand kwam was er optimisme: het binnenkerkelijk geharrewar was nu voorbij, de blik kon naar buiten gericht worden: de kerk moest missionair worden. Ondanks ‘missionaire rondes’ en pioniersplekken bleef de PKN echter jaarlijks 70.000 leden verliezen, gewoon doordat er meer leden overleden dan er door geboorte en doop bijkwamen. (Vertaald naar onze wijkgemeente: sinds november 2015 al 12 steentjes in de gedachtenis-nis, maar niet één geboortekaartje.) In heel veel PKN-gemeenten wordt het kerkelijk leven overeind gehouden door de 60-plussers, en die worden niet vanzelfsprekend meer vervangen door nieuwe 60-plussers: de generatie daarna is het ‘gat van de kerk’: de 20-ers tot en met 40-ers die grotendeels uit de kerk zijn verdwenen.
Dat wisten we al wel, we hoeven ’s zondags maar om ons heen te kijken om te zien hoe het er voor staat. En hoe het er over tien jaar voor staat…. Hebben we dan nog een kinderkerk? Nog ambtsdragers? Zijn we al samengevoegd met een andere wijk? Zitten we nog in deze kerk? Vragen  die op ons afkomen en die we niet meer uit de weg kunnen gaan…. -
 
Terug naar de basis
… maar zonder dat we ons in paniek laten jagen of moedeloos laten maken. Dat is het tweede: temidden van de krimp willen we levende kerk van Christus zijn. Daarvoor moeten we terug naar de basis (‘back tot basics’), en ons ontdoen van overtollige ballast. Daarover staan mooie zinnen in de nota: “De kerk is een gave van God en niet een moeizaam product van mensen” is zo’n zin.
De kerk dus als gave, als een geschenk van God aan ons. Als je dat als uitgangspunt neemt, dan ga je vanzelf minder zuchten en steunen. Het is God die zelf zijn kerk in stand houdt, wat wij er ook van denken. Dat relativeert al onze vergaderingen en beleidsnota’s en trucs om de mensen weer in de kerk te krijgen. Maar het is tegelijkertijd net de bemoediging die we nodig hebben om  plezier te houden in het kerk-zijn in een periode van de geschiedenis waarin de kerk het heel moeilijk heeft.
De PKN-nota noemt een aantal zaken waar we als kerk in deze tijd mee te maken hebben, zoals de secularisatie,  de individualisering, de internet-revolutie die heel andere wijzen van communiceren met zich meebrengt. Het is trouwens niet alleen de kerk die met deze dingen te maken heeft: alle organisaties die het hebben moeten van betrokkenheid van leden hebben het zwaar; politieke partijen en vakbonden lopen nog veel harder leeg dan de kerk.
 
Wat zijn dan die ‘basics’?
Wat zijn dan die ‘basics’, en wat is die ballast?
Aan de hand van foto’s hebben wij in de ontmoetingsbijeenkomsten nagedacht over het ‘hart van ons gemeente-zijn’. Als je dan op een rijtje zet wat de deelnemers zoal gezegd hebben, dan komt dat aardig overeen met wat er in de nota van de landelijke kerk staat. Drie hoofdthema’s van kerk-zijn worden daarin genoemd; alle drie zijn ze wezenlijk; als er één ontbreekt ben je geen kerk meer.
In de kerk komt God aan het woord. Het evangelie wordt verkondigd. Mensen kozen foto’s van een geopende bijbel, een liedboek, brandende kaarsen, mensen die samenkomen rondom het Woord.
De kerk is een gemeenschap van mensen die aan elkaar gegeven worden en voor elkaar instaan. Mensen kozen foto’s van mensen in gesprek, mensen onderweg, mensen aan tafel om te eten.
De kerk is een plek waar het goede leven wordt geleerd en geoefend. Mensen kozen foto’s van brood en beker als symbool van samen delen, en spraken over vluchtelingen en diaconaat, in de stad en wereldwijd, want we zijn er niet voor onszelf.
 
Wat is dan die ballast?
Bij ballast kun je aan van alles denken: kaartenbakken vol ‘passieve leden’ bijvoorbeeld. Via een enquête hebben wij onderzocht wie er werkelijk betrokken willen zijn, en dat was zeer verhelderend voor de bezoekers…
Je kunt ook aan gebouwen denken. Vijf kerken hebben we als PGDAW; één ervan gaat nu naar de Stichting Oude Friese Kerken. Dan zijn er nog vier….
Je kunt ook aan de hele kerkelijke organisatie denken, met zijn kerkorderegels, zijn ambtsdragers en afgevaardigden, en de eindeloze vergaderingen waartoe we gedwongen zijn met drie zelfstandige wijkgemeenten die samen toch één PGDAW willen zijn.
De nota Kerk 2025 kijkt vooral naar die organisatorische kant en wil gemeenten de ruimte geven om zaken plaatselijk zo goed mogelijk zelf op te lossen. Verder wil men de hele kerkelijke organisatie stroomlijnen en flexibeler maken door bijvoorbeeld de 74 classes  op te heffen; door op provinciaal niveau een soort ‘bisschop’ in te voeren, en door predikanten aan termijnen te binden: na 8 of 12 jaar moeten ze weer naar een volgende gemeente.
 
Dokkum
Dat hele verhaal van de ballast en de basis is dus ook van toepassing op onze eigen PGDAW. Ook hier hebben we te maken met krimp, vergrijzing, en moeten we de tering naar de nering zetten. Daarover ging het in de tweede helft van de ontmoetingsbijeenkomsten.
Zes jaar geleden kregen we de herindeling, en gingen hervormden en gereformeerden in drie nieuwe wijkgemeenten nu echt samen op weg. Ik was hier toen nog maar een paar maanden, en stond daar dus vrij onbevangen in, - maar merkte wel aan de toenmalige hervormde kerkeraadsleden dat het heel spannend zou worden. In feite werd de toenmalige Grote Kerk-gemeente opgedeeld, en veel hing af van de vraag of er ‘gereformeerden’ zouden gaan meedoen in de nieuwe wijkgemeente 2. Dat bleek gelukkig het geval, maar als er niet ook een hoop ‘hervormde’ voorkeursleden waren achtergebleven, hadden we toen al geen levensvatbare gemeente meer gehad. Het hele proces is nogal beïnvloed doordat in 2008 de Herberg al gekocht was; mensen die in 2010 bij de Grote Kerk werden ingedeeld hadden in de Herberg hun plekje al gevonden en gingen 2 jaar later niet nog eens naar een andere kerk. Gevolg van de herindeling is mede daardoor dat het beeld van de Grote Kerk als oude gemeente alleen nog maar is versterkt. Het had anders kunnen zijn….
 
Gespreksvragen tweede ronde
De eerste gespreksvraag van de tweede ronde was dan ook  hoe somber of hoopvol wij zijn t.a.v. de toekomst van onze wijkgemeente. Hoopvol mag/moet je altijd zijn, zei iemand gevat, - optimistisch zijn is moeilijker…
Somber waren de deelnemers over het gebrek aan jongeren en jonge gezinnen in onze gemeente. De nuchtere demografische cijfers zijn dan ook al geen reden tot optimisme: in heel 2015 werden in onze wijk maar twee kinderen geboren. Wat sommigen ook zorgen baart is dat de wijken erg uit elkaar gegroeid zijn, en soms wantrouwend tegenover elkaar lijken te staan. Wat gunnen wij elkaar nog? En waar beleven we nog iets van gezamenlijkheid?
Hoopvol zijn mensen over kansen die er zijn om als kerk naar buiten te treden en je concreet ergens voor in te zetten, bijv. bij de komst van een AZC, of in diaconale projecten. We moeten dan ook niet te bescheiden zijn over wat de kerk nu al doet op dit gebied.
Verder is het hoopvol dat we zo’n grote groep vrijwilligers hebben (meer dan 200). En allerlei commissies die enthousiast bezig zijn, zoals de Grote Kerk –commissie of de pr-groep, de eetgroep, de open kerk, enz. Veel mensen zijn ook blij met de diensten, en de onderlinge betrokkenheid in de gemeente.
 
Stenen of mensen
De tweede gespreksvraag betrof de betekenis van ons kerkgebouw voor ons gemeente-zijn. Die vraag maakte veel los, want die betekenis is aanzienlijk. Zozeer dat sommigen zich onze gemeente niet in een ander gebouw zouden kunnen voorstellen. Maar anderen vinden dat onzin: zij hebben al vaker de overstap naar een ander gebouw moeten maken: de mensen maken de kerk, en niet de stenen.
Toch speelt het gebouw wel degelijk een rol in de beleving van ons kerk-zijn. Mensen noemen het een ‘echte kerk’, met een mooie klank, een geschiedenis van eeuwen. Dat draagt allemaal bij aan een ‘eerbiedige sfeer’: wijding, rust, stilte en geen gekwek tijdens de collecte. En “gelukkig geen beamer” vinden sommigen.
Dergelijke pluspunten zijn voor anderen dan juist weer minpunten. ‘Dogmatisch’ zei iemand van de Grote Kerk; een gebouw van vroeger, mooi als cultuurmonument, maar niet meer geschikt voor deze tijd.
Opvallend was dat het voor verreweg de meesten vanzelfsprekend is dat de Grote Kerk open blijft, wat er ook bezuinigd moet worden in de PGDAW. Daar hebben zij goede argumenten voor, maar dat gevoel van vanzelfsprekendheid is er in de wijken van de Herberg en de Fontein net zo goed t.a.v. hun kerkgebouwen. Niemand kan zich voorstellen dat zijn of haar kerkgebouw dicht zou moeten, en ieder heeft daar goede argumenten voor!
 
Samenwerken
De derde vraag ging over samenwerken met de andere wijkgemeenten. De herindeling heeft ertoe geleid dat de wijken zich terugtrokken op hun eigen eilanden. Nu er bezuinigd moet worden, en de pijn daarvan eerlijk verdeeld moet worden, hebben we elkaar weer nodig. Daarvoor moet er eerst aan vertrouwen worden gewerkt, en dan moeten we elkaar meer gaan opzoeken dan we nu doen.
Op dit moment is er samenwerking in het jeugdwerk en het ‘winterwerk’ (V&T). Stapje voor stapje doen we ook meer kerkdiensten samen: de zomerdienstregeling, en diensten op bijzondere dagen. Verder reikt onze verbeelding nog niet. Dat komt omdat we drie wijkgemeenten zijn met elk een eigen stijl en geloofsbeleving, en die kun je ook niet maar zo op een hoop gooien. Die verscheidenheid van smaken is ook een groot voordeel; in gemeenten waar evangelischen en traditionelen of vrijzinnigen tot elkaar ‘veroordeeld’ zijn leidt dat vaak tot grote spanningen. We kunnen dus maar beter erkennen dat die verschillen er zijn en elkaar de ruimte gunnen.
 
Pastoraat
De vierde vraag ging over het pastoraat. In de meeste groepen kwam deze vraag wegens tijdgebrek niet meer aan de orde, maar ik wil er toch iets over zeggen, omdat deze vraag ook in het grotere geheel van de PGDAW erg actueel is.
Vanuit de Algemene Kerkeraad (AK) wordt – in samenspraak met de wijkgemeenten – al enige tijd nagedacht over de toekomst van de PGDAW: Hoe blijven we met elkaar een levende gemeente van Christus, en hoe houden we dat betaalbaar? Want we leven nu op te grote voet, - als er niks gebeurt lopen de tekorten in 2020 op naar twee ton.
Er moet dus bezuinigd worden, en bezuinigen kun je in de kerk op pastoraat (= al het werk dat predikanten en kerkelijk werkers doen), op gebouwen, en op ‘overig personeel’ (kosters, kerkelijk bureau).
In de praktijk is bezuinigen op pastoraat het makkelijkst. Dominees gaan wel weer eens weg, of met emeritaat, en dan kun je ‘herstructureren’. In 2010 werd ds. de Pee niet vervangen, en nu gaat ds. de Jong met emeritaat, en laatst werd er in een vergadering al de vraag gesteld wie dan de volgende is…
Wij als dominees en kerkelijk werkers zien deze dingen natuurlijk wel op ons afkomen en zijn om tafel gaan zitten met de vraag hoe deze ‘krimp’ op te vangen. Wij hebben daarover wat ideeën opgeschreven die nu de kerkeraden bij langs gaan.
Belangrijk uitgangspunt is dat wij als predikanten en kerkelijk werkers samen verantwoordelijk zijn voor het pastoraat dat in de PGDAW gebeuren moet; dat we samenwerking dus belangrijk vinden; dat we flexibel om zullen moeten leren gaan met wijkgrenzen en in gevallen van te hoge belasting voor elkaar waarnemen. Van de kant van de gemeente zal ook meer verantwoordelijkheid gevraagd worden, in die zin dat er meer vraag-gestuurd gewerkt zal moeten worden.
 
Samengevat – de krimp en de bezuinigingen die daardoor nodig zijn maken dat we elkaar als wijkgemeenten weer moeten opzoeken, en aan vertrouwen moeten werken. Wij als predikanten en kerkelijk werkers zijn daar in ieder geval al mee begonnen. 
 

terug
 
 
 
 

Inloophuis
datum en tijdstip 13-12-2017 om 14.30
meer details

Eetgroep Grote Kerk
datum en tijdstip 13-12-2017 om 17.30 uur
meer details

 
Links



 
Contact
Kerkelijk bureau
Harddraversdijk 1
9101 XA Dokkum
Email: 
Telefoon: 0519-293650
  meer
 




Vragen/opmerkingen
over deze site via:


Of via formulier : LINK

 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.